Kolegiata Uniejów

Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Uniejowie to gotycka świątynia z XIV wieku, która od ponad 670 lat dominuje nad tym niewielkim miasteczkiem w województwie łódzkim. Fundowana w 1349 roku przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego, do dziś zachowała autentyczny średniowieczny charakter. Od wieków była ważnym miejscem wydarzeń religijnych i społecznych, a dziś przyciąga zarówno pielgrzymów, jak i miłośników zabytkowej architektury.

To miejsce wyjątkowe nie tylko ze względu na wiek. Zachowane oryginalne sklepienie gotyckie krzyżowo-żebrowe z XIV wieku należy do rzadkości w tej części Polski, a wnętrze kryje relikwie świętego, o którym niewielu słyszało poza regionem.

Historia zapisana w cegle i kamieniu

Konsekracja kościoła nastąpiła w 1365 roku, choć budowa rozpoczęła się kilkanaście lat wcześniej. Kościół zbudowany jest z cegieł w stylu gotyckim o układzie polskim – to znaczy bez obejścia wokół prezbiterium, które było typowe dla katedr zachodnioeuropejskich. Prostota planu nie oznacza jednak ubóstwa formy.

Jest jednonawowy, co sprawia, że wnętrze robi wrażenie monumentalnego, mimo że sama świątynia nie należy do największych. Gotyckie prezbiterium z XIV wieku i ołtarze boczne z XVII wieku tworzą ciekawy kontrast stylów, który opowiada o kolejnych etapach życia świątyni.

Nie każdy wie, że kolegiata przetrwała II wojnę światową w katastrofalnym stanie. W 1939 roku podczas działań wojennych kolegiata uległa poważnym zniszczeniom – został spalony dach i zawalony szczyt zachodni wraz ze sklepieniem. W latach 1945-1946 trwała odbudowa świątyni, którą dokończono dopiero w kolejnych dekadach.

W ciągu ostatnich lat w świątyni przeprowadzono liczne prace renowacyjne o łącznej wartości 6 mln zł, obejmujące odnowienie polichromii i ołtarzy. Dzięki temu można dziś zobaczyć kolegiatę w stanie zbliżonym do jej pierwotnej świetności.

Relikwie błogosławionego Bogumiła – skarb kolegiaty

Głównym powodem, dla którego pielgrzymi odwiedzają uniejowską kolegiatę, są relikwie świętego biskupa Bogumiła. Najważniejszym zabytkiem jest murowany sarkofag ze szczątkami św. Bogumiła z 1666 roku, choć sam sarkofag został wykonany później – w brązie 1667 w Gdańsku.

Bogumił żył w XII wieku i był arcybiskupem gnieźnieńskim, choć pod koniec życia zrezygnował z tej funkcji i został cystersem. Jego szczątki spoczywają w specjalnej kaplicy, która stała się miejscem kultu. W 2023 roku otwarto w odrestaurowanej kaplicy ołtarz adoracji Najświętszego Sakramentu, co dodatkowo podniosło rangę tego miejsca.

Warto zwrócić uwagę na samą tumbę – to dzieło sztuki barokowej, bogato zdobione, które kontrastuje z surowością gotyckiego wnętrza.

Co zobaczyć wewnątrz kolegiaty

Wchodząc do środka, pierwszą rzeczą, która zwraca uwagę, jest przestrzeń. Jednonawowe wnętrze wydaje się większe, niż sugerowałyby to zewnętrzne wymiary budynku. Gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe z XIV wieku to autentyczny element średniowiecznej konstrukcji – nie rekonstrukcja, nie odtworzenie, ale oryginał sprzed siedmiu wieków.

Największą wartość historyczną w kościele stanowią: gotyckie prezbiterium z XIV wieku, ołtarze boczne z XVII wieku. Te barokowe ołtarze, bogato rzeźbione i złocone, dodają wnętrzu przepychu, który mógł być obcy pierwotnej, ascetycznej estetyce gotyku.

Polichromie na ścianach zostały odnowione w ramach niedawnych prac renowacyjnych. Choć nie są średniowieczne, dobrze komponują się z architekturą i nie przytłaczają przestrzeni nadmiarem kolorów.

Dzwonnica – osobna atrakcja

Niewątpliwą atrakcją jest wolnostojąca u bram kolegiaty wieża, która ma charakter dzwonnicy. To stosunkowo młoda konstrukcja – pobudowana została na przełomie XIX i XX wieku, architekt nie jest znany. Wieża ma 25 metrów wysokości i podzielona jest na cztery kondygnacje.

Na wieży zamontowany jest zegar, natomiast dzwony znajdują się w najwyższej kondygnacji. Wolnostojące dzwonnice nie są częste w polskiej architekturze sakralnej, więc ta zasługuje na bliższe spojrzenie. Stoi tuż przy bramie wiodącej na teren przykościelny i dobrze komponuje się z gotycką bryłą kolegiaty, mimo różnicy wieków.

Nowy status – bazylika mniejsza

W kwietniu 2025 roku kolegiata otrzymała nowy, prestiżowy tytuł. Decyzję, którą podjęto w Watykanie, ogłosił ks. Infułat Andrzej Ziemieśkiewicz z niedzielę 27 kwietnia 2025 r. Podniesienie świątyni do godności bazyliki mniejszej to wyróżnienie, które otrzymują tylko wybrane kościoły o szczególnym znaczeniu religijnym i historycznym.

Ten tytuł nie zmienia niczego w codziennym funkcjonowaniu świątyni, ale podkreśla jej rangę w diecezji włocławskiej i w całym regionie. To także dowód uznania dla wieloletnich prac renowacyjnych i dbałości o ten zabytek.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kolegiata w Uniejowie to miejsce uniwersalne. Pielgrzymi odwiedzają ją ze względu na relikwie świętego Bogumiła, miłośnicy architektury docenią autentyczne gotyckie sklepienia i barokowe ołtarze. Dla osób zainteresowanych historią regionu to obowiązkowy punkt na mapie – w końcu to jeden z najstarszych zachowanych budynków w okolicy.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w kolegiacie z wypadem do pobliskich term – Uniejów znany jest przede wszystkim z kompleksu basenów termalnych, więc łatwo stworzyć program dnia łączący relaks z kulturą. Świątynia znajduje się w centrum miasta, niedaleko zamku, więc spacer po Uniejowie naturalnie prowadzi przez te punkty.

Warto też wspomnieć, że kolegiata to wciąż działający kościół parafialny, więc podczas mszy świętych zwiedzanie może być ograniczone. Najlepiej przyjść poza godzinami nabożeństw, żeby spokojnie obejrzeć wnętrze i zrobić zdjęcia.

Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania

Kolegiata znajduje się w centrum Uniejowa przy ulicy Błogosławionego Bogumiła. Jeśli ktoś jedzie samochodem z Warszawy lub Poznania, Uniejów leży mniej więcej w połowie drogi między tymi miastami. Parking można znaleźć w okolicy rynku lub przy termach, stamtąd do kolegiaty jest kilka minut spacerem.

Wstęp do kolegiaty jest bezpłatny – to kościół parafialny, otwarty dla wiernych i zwiedzających. Godziny otwarcia zależą od porządku nabożeństw, ale zazwyczaj świątynia jest dostępna w ciągu dnia. Warto sprawdzić harmonogram mszy na stronie parafii, żeby nie trafić w środek nabożeństwa.

Na samo zwiedzanie wystarczy 20-30 minut, chyba że ktoś chce dłużej pobyć w kaplicy błogosławionego Bogumiła lub dokładnie obejrzeć detale architektoniczne. Można to połączyć z wizytą w zamku uniejowskim, który znajduje się tuż obok – razem to godzina, może półtorej.

W okolicy są restauracje i kawiarnie, więc łatwo zorganizować sobie dłuższy pobyt w Uniejowie. Miasto jest niewielkie, ale ma kilka ciekawych punktów, a termy przyciągają turystów przez cały rok, więc infrastruktura jest tu całkiem dobrze rozwinięta.

Jeśli ktoś planuje wycieczkę do Uniejowa głównie ze względu na termy, warto zarezerwować pół godziny na kolegiatę. To nie wymaga specjalnego przygotowania ani przewodnika, a daje szansę zobaczenia autentycznego gotyku w miejscu, gdzie niewielu by go szukało.