Zamek Arcybiskupów Gnieźnieńskich Uniejów

Nad brzegiem Warty, niespełna 300 metrów od rynku Uniejowa, stoi masywna średniowieczna warownia z XIV wieku. To nie kolejna odrestaurowana ruina, ale żywy organizm – w murach, które pamiętają najazdy krzyżackie i synody biskupie, dziś mieści się hotel i restauracja. Zamek Arcybiskupów Gnieźnieńskich to jeden z najlepiej zachowanych tego typu obiektów w województwie łódzkim, który przez całą swoją historię był nieprzerwanie użytkowany.

Warto wiedzieć, że to właśnie tutaj przechowywano najcenniejsze skarby polskiego Kościoła, włącznie z głową św. Wojciecha w czasie wojny trzynastoletniej.

Warownia, która przetrwała wieki

Historia zamku sięga lat 1360-1365, kiedy arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki – bliski współpracownik Kazimierza Wielkiego – kazał wznieść murowaną twierdzę na miejscu drewnianej fortalicji. Poprzednia budowla padła ofiarą najazdu krzyżackiego w 1331 roku. Nowy zamek stanął na sztucznym wzniesieniu, otoczony ponad 10-metrowym murem, fosą i palisadą.

To był element szerszego systemu kazimierzowskich twierdz granicznych, które broniły dostępu do centrum państwa od północy i północnego zachodu. Lokalizacja nie była przypadkowa – podmokłe łąki i starorzecza Warty stanowiły naturalną przeszkodę dla napastników.

Gotycka warownia pełniła funkcje znacznie wykraczające poza militarne. Mieściło się tu archiwum kościelne, biblioteka, a także więzienie dla innowierców i nieposłusznych księży. Odbywały się tu zjazdy duchowieństwa i synody. Arcybiskupi gnieźnieńscy byli drugimi osobami w państwie po królu, stali na czele Rady Królewskiej i zastępowali monarchę w czasie bezkrólewia. Uniejów był jednym z ich głównych ośrodków władzy – aż do końca XVIII wieku, kiedy dwory przeniesiono do Łowicza i Skierniewic.

Według lokalnych legend na terenie zamku wciąż ukryte są skarby i relikwie, które depozytariusze zabezpieczyli przed wojennymi grabieżami. Nikt ich dotąd nie odnalazł.

Od gotyku przez renesans do współczesności

W 1525 roku wielki pożar strawił znaczną część budowli. Odbudowy podjął się starosta Stanisław z Gomolina herbu Jelita – jego herb do dziś widnieje na wewnętrznym dziedzińcu. Prace zakończono w 1534 roku, a zamek zyskał wyraźne cechy renesansowe, tracąc przy tym większość pierwotnego gotyckiego charakteru.

Kolejne wieki przyniosły dalsze przekształcenia. W połowie XVIII wieku biskup Krzysztof Antoni Szembek przeprowadził niewielkie remonty. Budowla ewoluowała z surowej warowni w okazałą rezydencję renesansowo-barokową, zachowując jednak obronny rdzeń.

Dziś zamek łączy w sobie ślady wszystkich tych epok. Gotyckie fundamenty, renesansowe skrzydło w kształcie litery L, barokowe detale – to architektoniczny palimpsest, który trzeba zobaczyć na własne oczy.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Zwiedzanie zamku możliwe jest w grupach zorganizowanych po uprzedniej rezerwacji – wtedy przewodnik oprowadza po wnętrzach i opowiada historię kolejnych pomieszczeń. Turyści indywidualni mają dostęp do wieży zamkowej, skąd roztacza się widok na Wartę, otaczający park i okoliczne tereny.

Warto zwrócić uwagę na układ przestrzenny – pierwotny czworobok warowni, trzykondygnacyjny budynek mieszkalny z kaplicą i basztą, później dobudowane skrzydło łączące się z wieżą. To wszystko otoczone murem obronnym, którego fragmenty przetrwały do dziś.

W murach zamku funkcjonuje hotel i restauracja, więc można tu nie tylko zajrzeć na kilka godzin, ale i spędzić weekend. Obiekt jest ogrzewany wodą geotermalną – jako jeden z nielicznych zamków w Europie korzysta z tego ekologicznego rozwiązania.

Park zamkowy – 34 hektary zieleni

Bezpośrednio przy zamku rozciąga się rozległy park krajobrazowy o powierzchni 34 hektarów. To prawdziwa botaniczna oaza z 60 gatunkami drzew i krzewów, w tym egzotycznymi okazami jak cyprysik, kłęk kanadyjski, jarząb szwedzki czy platan.

Park objęto ochroną konserwatorską w 1992 roku. Spacer alejkami wśród starodrzewu, z widokiem na zamkowe mury i Wartę, to dobry sposób na spędzenie popołudnia po zwiedzaniu. Szczególnie wiosną i latem, kiedy zieleń eksploduje kolorami.

Dla kogo to miejsce

Zamek sprawdzi się dla miłośników historii i architektury średniowiecznej – to autentyczna warownia, nie rekonstrukcja. Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli połączą wizytę z wejściem na wieżę i spacerem po parku.

Osoby szukające nietypowego miejsca na nocleg docenią możliwość spania w murach sześciowiekowej budowli. Zamek organizuje też wesela i imprezy okolicznościowe – można wynająć przestrzenie na różne wydarzenia.

Nie jest to jednak miejsce dla tych, którzy oczekują interaktywnych wystaw czy multimedialnych atrakcji. Zamek działa przede wszystkim jako hotel i obiekt historyczny – zwiedzanie ma charakter klasyczny, z przewodnikiem lub samodzielnie w przypadku wieży.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać

Zamek znajduje się przy ulicy Zamkowej 2 w Uniejowie, około 300 metrów od rynku. Dojazd samochodem z Łodzi zajmuje niecałą godzinę, z Poznania około 1,5 godziny. Parking dostępny na miejscu.

Zwiedzanie wnętrz zamku odbywa się wyłącznie w grupach zorganizowanych po wcześniejszej rezerwacji. Kontakt telefoniczny: 601 440 931. Wejście na wieżę zamkową dostępne dla turystów indywidualnych – z tarasu widokowego rozpościera się panorama okolicy.

Warto zarezerwować na wizytę minimum 1,5-2 godziny – godzinę na samo zwiedzanie i dodatkowy czas na spacer po parku. Jeśli planujesz dłuższy pobyt, w okolicy znajdują się termy geotermalne (około 600-800 metrów od zamku), więc można połączyć zwiedzanie z relaksem w ciepłej wodzie.

Szczegółowe informacje o cenach biletów i godzinach otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie www.zamekwuniejowie.pl lub skontaktować się telefonicznie przed planowaną wizytą. Zamek wpisany jest do rejestru zabytków od 1967 roku pod numerem A/256/714.

Uniejów to jedno z najmniejszych miast w Polsce – liczy zaledwie około 3000 mieszkańców, ale zamek i termy sprawiają, że odwiedza je rocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów.