Klasztor Pobernardyński Widawa

Klasztor Pobernardyński w Widawie to barokowy zespół sakralny z przełomu XVII i XVIII wieku, który przetrwał burzliwe dzieje tego niewielkiego miasteczka w województwie łódzkim. Obok kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego stoi murowany budynek klasztorny, w którym przez ponad 150 lat mieszkali bernardyni, a dziś działa niewielkie muzeum parafialne.

Dla osób szukających autentycznych zabytków z dala od turystycznych szlaków to ciekawe miejsce. Widawa nie jest oblężona przez wycieczki, więc można spokojnie obejrzeć wnętrze świątyni i poczuć atmosferę dawnego klasztoru.

Historia klasztoru bernardynów w Widawie

Bernardyni pojawili się w Widawie w XVII wieku, gdy miasto przeżywało swój rozkwit. Budowę kościoła rozpoczęto w 1678 roku i trwała ona ponad 30 lat – do 1709 roku. Sam budynek klasztorny wzniesiono nieco później, bo w 1716 roku. To całkiem spory kompleks jak na niewielkie miasteczko, co świadczy o znaczeniu Widawy w tamtych czasach.

Warto wiedzieć, że w XVII wieku Widawa miała nawet własną akademię – filię Uniwersytetu Jagiellońskiego. Bernardyni wpisywali się więc w nurt rozwoju kulturalnego i religijnego miasta. Klasztor funkcjonował nieprzerwanie przez prawie 190 lat, aż do kasaty zakonu w 1864 roku, którą przeprowadzili zaborcy rosyjscy. Po tym wydarzeniu budynki przeszły w ręce diecezji.

Widawa w XVIII wieku posiadała aż sześć kościołów, w tym parafialny św. Marcina, klasztorny św. Krzyża (bernardynów), kaplicę szpitalną św. Ducha oraz kościół św. Rocha na cmentarzu. Dla miasteczka o średniowiecznym rodowodzie to imponująca liczba świątyń.

Architektura kościoła i klasztoru

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego to typowa barokowa budowla – jednonawowa, orientowana, z dwuspadowym dachem. Na dachu znajduje się niewielka wieżyczka na sygnaturkę. Fasada jest dość skromna, bez nadmiernych ozdób, co charakteryzuje bernardyńską prostotę. Na szczytowej części widnieje data budowy i zegar.

Do kościoła przylega murowany budynek klasztorny, który zachował swój oryginalny układ z XVIII wieku. Dziś trudno wyobrazić sobie życie zakonników w tych pomieszczeniach, ale sama bryła budynku nadal robi wrażenie. Całość kompleksu usytuowana jest przy Rynku Kościuszki 14, więc stanowi istotny element zabudowy centrum Widawy.

Wnętrze kościoła zachowało barokowy charakter. Ołtarz główny pochodzi z początku XVIII wieku i jest głównym punktem uwagi przy zwiedzaniu świątyni. We wnęce budynku znajdziemy grotę lourdzką z figurą Matki Boskiej – późniejszy dodatek, ale wpisujący się w tradycję pobożności ludowej.

Muzeum parafialne w dawnym klasztorze

W części budynku klasztornego działa muzeum parafialne, które gromadzi 170 eksponatów o tematyce sakralnej. To niewielka kolekcja, ale dla osób zainteresowanych sztuką sakralną i historią Kościoła na ziemi łódzkiej może być interesująca. Muzeum prezentuje przedmioty liturgiczne, paramenty, dewocjonalia i inne pamiątki związane z historią parafii.

Nie jest to wielka instytucja muzealna z przewodnikami i multimedialną oprawą. Raczej kameralna ekspozycja, którą można obejrzeć w spokoju. Warto jednak wcześniej sprawdzić godziny otwarcia, bo muzeum może być dostępne tylko w określone dni lub po wcześniejszym umówieniu się z parafią.

Widawa – miasteczko z historią

Sam klasztor to tylko fragment szerszej historii Widawy. Miejscowość otrzymała prawa miejskie już w 1388 roku z rąk Władysława Jagiełły, co świadczy o jej znaczeniu na średniowiecznym szlaku handlowym. W XV i XVI wieku rozwijało się tu kuśnierstwo i sukiennictwo, powstawały magazyny zbożowe obsługujące handel z Gdańskiem.

Największy cios zadał Widawie pożar w 1802 roku, który strawił dużą część miasta wraz z zabytkowymi budynkami, ratuszem i słynną akademią. Klasztor bernardynów ocalał, ale miasto nigdy nie odzyskało dawnej świetności. W 1870 roku zaborca rosyjski odebrał Widawie prawa miejskie.

Dziś to spokojna miejscowość, w której można poczuć klimat dawnego miasteczka. Oprócz klasztoru warto zobaczyć kościół św. Marcina (pierwotnie gotycki z 1446 roku), kaplicę św. Rocha na cmentarzu z 1893 roku oraz zachowany układ starego rynku.

Dla kogo to miejsce

Klasztor Pobernardyński w Widawie zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury sakralnej i historii lokalnej. To nie jest atrakcja typu „must see” dla przypadkowych turystów, ale raczej punkt na mapie dla osób, które lubią odkrywać mniej znane zabytki.

Rodziny z małymi dziećmi mogą się tu szybko znudzić – brak interaktywnych elementów, placów zabaw czy innych atrakcji. Natomiast osoby zainteresowane historią Kościoła, architekturą barokową czy dziejami małych miast polskich znajdą tu materiał do refleksji.

Zwiedzanie kościoła i muzeum nie zajmie więcej niż godzinę. Można to połączyć ze spacerem po Widawie i okolicy – warto zajrzeć na miejscowy cmentarz, gdzie pochowano rektora słynnej Akademii Widawskiej, czy przejść się wzdłuż Nieciczy, nad którą powstała osada.

Informacje praktyczne

Klasztor Pobernardyński znajduje się w centrum Widawy przy Rynku Kościuszki 14. Kościół jest czynny i można go zwiedzić w godzinach otwarcia świątyni. Muzeum parafialne w budynku klasztornym ma ograniczone godziny dostępności – najlepiej wcześniej skontaktować się z parafią pod numerem dostępnym na stronie diecezji łódzkiej.

Dojazd do Widawy: z Łodzi drogą krajową nr 72 w kierunku Sieradza (około 50 km), z Sieradza około 30 km w kierunku Łodzi. Można też dojechać komunikacją publiczną – kursują autobusy z Łodzi i Sieradza. Parking w centrum Widawy nie stanowi problemu.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Informacji o cenach biletów do muzeum parafialnego należy szukać bezpośrednio w parafii. Zwiedzanie całego kompleksu wraz z miasteczkiem to około 1-2 godziny. Można to połączyć z wizytą w innych zabytkach gminy Widawa lub drogą do pobliskiego Sieradza.