Pomnik Jana Łaskiego

Na placu Dąbrowskiego w Łasku, tuż przed okazałą kolegiatą, stoi pomnik, który łączy historię z współczesnością w dość nietypowy sposób. To nie klasyczny postument z figurą, tylko brązowa ławka, na której siedzi postać prymasa Jana Łaskiego – człowieka, który w XVI wieku sprawił, że małe miasteczko zamieniło się w prężny ośrodek religijny i kulturalny. Pomnik odsłonięto we wrześniu 2022 roku, w ramach obchodów 600-lecia nadania Łaskowi praw miejskich.

Kim był Jan Łaski i dlaczego ma pomnik w Łasku

Jan Łaski herbu Korab to postać, bez której Łask wyglądałby dziś zupełnie inaczej. Urodził się tu w 1456 roku, a później – jako arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski i kanclerz wielki koronny – nie zapomniał o rodzinnym mieście. W latach 1517-1523 sfinansował budowę murowanego kościoła w stylu późnogotyckim, który w 1515 roku wyniósł do godności kolegiaty. To właśnie ta świątynia stoi dziś naprzeciwko pomnika.

XVI wiek był złotym okresem dla Łasku. Miasto rozwijało się dynamicznie, a Jan Łaski zadbał nie tylko o architekturę – wyposażył kolegiatę w cenne naczynia liturgiczne, szaty, księgi. Ustanowił przy niej trzech prałatów i sześciu kanoników, tworząc centrum życia duchowego i kulturalnego. Łask stał się miejscem wielokulturowym – mieszkali tu katolicy, żydzi i prawosławni, co w tamtych czasach nie było takie oczywiste.

Jan Łaski był też kodyfikatorem prawa – stworzył tzw. Statut Łaskiego, zbiór przepisów prawa polskiego, który miał ogromne znaczenie dla całej Rzeczpospolitej.

Jak wygląda pomnik i co go wyróżnia

Rzeźba autorstwa Karola Badyny, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, ma formę ławki pomnikowej podzielonej na trzy części. To rozwiązanie pozwala na wyraźne ukazanie różnych ról, jakie pełnił Jan Łaski. Siedząca postać prymasa trzyma na kolanach Statut Łaskiego – symbol jego funkcji kanclerza koronnego. Obok znajdują się insygnia biskupie: mitra z herbami Korab oraz pastorał, przypominające o godności arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Wykonany z brązu pomnik ma jeszcze jedną cechę – jego front ustawiony jest po skosie w stosunku do ciągów pieszych, a głowa Jana Łaskiego wyraźnie zwrócona jest w stronę kolegiaty. To nieprzypadkowe – autor projektu chciał podkreślić związek prymasa z tym miejscem.

Wokół pomnika powstał miniaturowy park kieszonkowy, który sprawia, że to miejsce zachęca do chwili zatrzymania. Można tu usiąść obok brązowej postaci, zrobić pamiątkowe zdjęcie i podziwiać fasadę kolegiaty – tej samej, którą Jan Łaski fundował ponad 500 lat temu.

Lokalizacja i otoczenie pomnika

Pomnik stoi na placu Jarosława Dąbrowskiego, który znajduje się w samym sercu Łasku, bezpośrednio przed Kolegiatą Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła. Ta świątynia to prawdziwa perła architektury późnogotyckiej, ukończona w 1523 roku. Pielgrzymi przybywali tu przez wieki dla cudownej płaskorzeźby Matki Bożej Łaskiej.

Miejsce wybrano nieprzypadkowo – to właśnie tu najlepiej widać związek między postacią Jana Łaskiego a jego dziełem. Stojąc przy pomniku, można spojrzeć na kolegiatę i wyobrazić sobie, jak wyglądało miasto w XVI wieku, gdy było jednym z ważniejszych ośrodków religijnych regionu.

Dla kogo jest ten pomnik

To miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i osób zainteresowanych dziedzictwem kulturowym regionu łódzkiego. Jan Łaski to postać, która na trwałe wpisała się w dzieje I Rzeczpospolitej, więc warto poznać jego historię właśnie tu, gdzie się urodził i któremu tak wiele zawdzięcza.

Pomnik spodoba się też osobom lubiącym nietypowe rozwiązania artystyczne – forma ławki z podziałem na części i symbolicznymi atrybutami to coś więcej niż klasyczna figura na cokole. Rodziny z dziećmi mogą tu przyjść na krótki spacer, zwłaszcza że w okolicy jest kilka innych ciekawych miejsc związanych z historią miasta.

Nie trzeba spędzać tu dużo czasu – 15-20 minut wystarczy, by obejrzeć pomnik, przeczytać informacje na tablicy i zrobić kilka zdjęć. Jeśli jednak połączyć wizytę z wejściem do kolegiaty, warto zarezerwować sobie godzinę.

Przy pomniku znajduje się tabliczka informacyjna, którą można zeskanować smartfonem w ramach projektu „Poznaj historię” – aplikacja opowie więcej o Janie Łaskim i jego związkach z miastem.

Kontekst jubileuszowy i realizacja projektu

Pomnik powstał w ramach obchodów 600-lecia nadania Łaskowi praw miejskich. W Urzędzie Miasta od lat planowano uczczenie postaci prymasa Łaskiego w ten sposób, ale dopiero jubileusz 2022 roku dał właściwą okazję do realizacji projektu. Konkurs na wykonanie pomnika rozstrzygnięto w marcu 2022 roku, a we wrześniu odbyło się uroczyste odsłonięcie z udziałem władz miasta, powiatu, województwa i parlamentarzystów. Pomnik poświęcił metropolita łódzki Grzegorz Ryś.

Koszt wykonania rzeźby wraz z dokumentacją projektową, nadzorem autorskim i zagospodarowaniem terenu wyniósł około 150 tysięcy złotych. To jedna z ważniejszych inwestycji kulturalnych w historii miasta, która ma przypominać kolejnym pokoleniom o znaczącym wpływie Jana Łaskiego na rozwój Łasku.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Dostęp do pomnika jest całkowicie bezpłatny i nieograniczony – można go odwiedzić o każdej porze dnia i nocy, choć najlepiej wybrać się tam w ciągu dnia, gdy widoczność jest lepsza i można w pełni docenić detale brązowej rzeźby.

Dojazd do Łasku nie sprawia problemów. Miasto znajduje się około 30 km na południe od Łodzi, przy drodze krajowej nr 14. Można tu dojechać samochodem, autobusem lub pociągiem – dworzec kolejowy znajduje się nieco dalej od centrum, ale spacer do placu Dąbrowskiego zajmuje około 15 minut. Parking dla samochodów jest dostępny w okolicy rynku.

Po obejrzeniu pomnika warto zajrzeć do kolegiaty, która stoi tuż obok. To jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w regionie, a jej wnętrze zachwyca bogatym wystrojem. Można też przejść się po centrum Łasku i zobaczyć rynek z charakterystyczną zabudową.

Łask to niewielkie miasto, więc wizyta przy pomniku Jana Łaskiego łatwo łączy się z innymi atrakcjami. W okolicy znajduje się również Muzeum Miasta i Gminy Łask, gdzie można dowiedzieć się więcej o historii regionu. Dla osób planujących dłuższy pobyt w województwie łódzkim, Łask może być jednym z przystanków na trasie zwiedzania mniejszych, ale historycznie ważnych miejscowości.